کیت تشخیص HBV به روش مولکولی

ویروس هپاتیت B و روش‌های تشخیص آزمایشگاهی آن

مقدمه

ویروس هپاتیت B (Hepatitis B Virus – HBV) یکی از عوامل اصلی بروز هپاتیت ویروسی و بیماری‌های مزمن کبدی در جهان محسوب می‌شود. این ویروس با قابلیت ایجاد عفونت حاد و مزمن، نقش مهمی در بروز سیروز کبدی و کارسینوم هپاتوسلولار ایفا می‌کند. تشخیص دقیق و به‌موقع این ویروس، از ارکان اساسی پیشگیری، کنترل و درمان بیماری هپاتیت B به‌شمار می‌رود.

معرفی ویروس هپاتیت B

ویروس HBV یک ویروس DNAدار از خانواده Hepadnaviridae است که با آلوده‌سازی سلول‌های کبدی موجب التهاب و تخریب بافت کبد می‌شود. در برخی افراد، عفونت به‌صورت خودمحدودشونده بهبود می‌یابد، اما در گروهی دیگر به شکل مزمن باقی مانده و نیازمند پایش و درمان بلندمدت خواهد بود.

راه‌های انتقال ویروس HBV

• انتقال ویروس هپاتیت B عمدتاً از طریق تماس با خون و مایعات بدن آلوده صورت می‌گیرد. مهم‌ترین راه‌های انتقال عبارت‌اند از:
• انتقال عمودی از مادر مبتلا ، به نوزاد در زمان زایمان
• تماس جنسی محافظت‌نشده
• استفاده مشترک از سرنگ و تجهیزات تزریقی
• استفاده از وسایل پزشکی، دندانپزشکی و آرایشی غیراستریل
• مواجهه شغلی کارکنان حوزه سلامت با خون آلوده
• فراورده های خونی الوده

تظاهرات بالینی و علائم

در بسیاری از موارد، عفونت HBV بدون علامت است. در صورت بروز علائم، نشانه‌های زیر مشاهده می‌شود:

خستگی و ضعف عمومی

زردی پوست و صلبیه چشم

تهوع، استفراغ و بی‌اشتهایی

درد در ناحیه فوقانی راست شکم

ادرار تیره‌رنگ

در عفونت مزمن، علائم ممکن است خفیف یا غایب بوده و آسیب کبدی به‌صورت تدریجی پیشرفت نماید.

درصورت اسیب گسترده به بافت کبد ممکن است ظرفیت ساخت پروتئین های مهم پلاسمایی نظیر البومین بشدت کاهش یافته و سبب بروز آسیت گردد و همچنین با کاهش ظرفیت پروتئین های سیستم انعقاد خون مشکلات کوآگلوپاتی ظاهر شود که خون ریزی های گسترده می تواند ناشی از این اسیب شدید بافت کبد شود

اهمیت تشخیص و پایش آزمایشگاهی

تشخیص زودهنگام ویروس هپاتیت B و پایش منظم بیماران مبتلا، نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش انتقال بیماری و پیشگیری از عوارض شدید کبدی دارد. پایش آزمایشگاهی، به‌ویژه در بیماران مبتلا به هپاتیت B مزمن، برای تصمیم‌گیری درمانی ضروری است.

روش‌های تشخیص آزمایشگاهی ویروس هپاتیت B

آزمایش‌های سرولوژیک

آزمایش‌های سرولوژیک برای غربالگری و تعیین وضعیت عفونت و ایمنی فرد به کار می‌روند:

HBsAg:  شاخص عفونت فعال، درصورت پایداری بیش از 6 ماه نشان دهنده عفونت مزمن است

Anti-HBs: نشان‌دهنده ایمنی ناشی از واکسیناسیون یا بهبودی

Anti-HBc: بیانگر تماس قبلی با ویروس ( حین عفونت مزمن و نیز در طی عفونت حاد نیز بصورت مشخص ظاهر می گردد پس صرفا نشان دهنده عفونت قبلی نمی باشد. کاربرد بسیار خوب این مارکر زمانی است که بیمار در طی فاز حاد وارد دوره پنجره شده و پزشک متخصص مربوطه با دیدن این فاکتور به تنهایی همراه با دیگر موارد تاریخچه بیمار به عفونت حاد فرد مبتلا مشکوک می گردد)

آزمایش HBV DNA به روش Real-Time PCR( جهت تعیین میزان viral load در موارد کمی جهت تشخیص موفقیت یا شکست درمان کمک کننده است و نیز در شرایطی که بیمار مشکل ایمونولوژیک دارد چه تست کمی چه تست کیفی می تواند در تشخیص عفونت یا شدت یافتن ان یاری رسان باشد)

آزمایش HBV DNA (Real-Time PCR) دقیق‌ترین روش تشخیص مولکولی برای اندازه‌گیری بار ویروسی است. این آزمایش جهت موارد زیر توصیه می‌شود:

تأیید عفونت فعال

تعیین شدت بیماری

پایش پاسخ به درمان ضدویروسی

ارزیابی خطر پیشرفت بیماری

پیشگیری از هپاتیت B

واکسیناسیون علیه ویروس هپاتیت B مؤثرترین روش پیشگیری محسوب می‌شود. همچنین رعایت اصول کنترل عفونت، استفاده از تجهیزات استریل و انجام غربالگری در گروه‌های پرخطر توصیه می‌گردد.

درمان هپاتیت B

در حال حاضر درمان قطعی برای هپاتیت B مزمن وجود ندارد، اما درمان‌های ضدویروسی موجود قادر به مهار تکثیر ویروس و کاهش پیشرفت آسیب‌های کبدی هستند. تصمیم‌گیری درمانی بر اساس بار ویروسی، وضعیت کبد و شرایط بالینی بیمار انجام می‌شود.

جمع‌بندی

ویروس هپاتیت B یکی از معضلات مهم سلامت عمومی است. تشخیص دقیق و پایش مستمر بیماران با استفاده از آزمایش‌های سرولوژیک و مولکولی، به‌ویژه آزمایش HBV DNA به روش Real-Time PCR، نقش اساسی در کنترل بیماری و پیشگیری از عوارض آن دارد.